Studeren en mantelzorg: zorgen voor anderen zonder jezelf te verliezen

Wat zijn manieren om voor anderen te zorgen, zonder jezelf te verliezen?

Mantelzorg naast je studie is een realiteit voor veel studenten. Het voelt vanzelfsprekend: je helpt je ouder, broer of zus, omdat ze je nodig hebben. Maar hoe zorg je voor een ander, zonder jezelf kwijt te raken?

In ons programma You Never Care Alone (YNCA) ontmoeten we veel studenten die met deze vraag worstelen. Hun verhalen laten zien hoe zwaar de combinatie kan zijn, maar ook hoe krachtig je eruit kunt groeien.

Casus: een dochter in de knel

Een jonge studente woont thuis bij haar vader met Alzheimer. Wanneer haar moeder tijdelijk uitvalt door een gebroken been, neemt zij vanzelfsprekend de zorg over. Ze bewaakt zijn dagstructuur, maaltijden en medicijnen, allemaal naast haar studie aan de universiteit.

Na enkele weken begint de druk zijn tol te eisen. Ze slaapt slecht, piekert en voelt zich schuldig als ze tijd voor zichzelf neemt. Uiteindelijk mist ze colleges en raakt haar eigen rust kwijt. Dit is geen uitzondering.

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP, 2022) combineert één op de vier jongeren mantelzorg met school of studie. Van deze groep ervaart 40% directe gevolgen voor hun prestaties.

Tips om houvast te vinden in systemische principes

1.  Ordening – ieder op zijn plek  

Jij bent kind, niet ouder. Als je structureel de ouderrol overneemt, raak je uit balans. Zeg tegen jezelf: “Ik doe tijdelijk extra zorg, maar ik draag niet de eindverantwoordelijkheid.” 

2. Ontschuldigen – schuld toelatenSchuldgevoel hoort erbij. Door te denken: “Ik voel me schuldig, en toch ga ik nu studeren,” maak je ruimte voor jezelf. 

3. Loyaliteit begrenzenLoyaliteit is krachtig, maar betekent niet dat je alles alleen draagt. Grenzen stellen is ook een vorm van zorg. 

Mantelzorg inzetten als kracht

Onderzoek laat zien dat jongeren die steun krijgen bij het combineren van zorg en studie juist meer veerkracht ontwikkelen (Pakenham et al., 2021; Van der Werf et al., 2022). Mantelzorg kan je kracht geven doordat je verantwoordelijkheid leert dragen, empathie ontwikkelt en zelfstandiger wordt. Maar die kracht ontstaat alleen als je ook ruimte maakt voor eigen herstel.

Zichtbaar zijn als student én mantelzorger

• Deel je verhaal 

  
  

  Vertel een studieadviseur/docent, je buurman/buurvrouw of je (sport)coach dat je mantelzorger bent. Je kunt ook terecht bij je gemeente of een jongerenloket. Steeds meer instellingen hebben voorzieningen voor studenten of jongeren met zorgtaken. 

• Zoek peers

  
  

  De community van YNCA biedt een veilige plek om ervaringen te delen en steun te vinden. Herkenning haalt schaamte weg en geeft kracht. 

• Zorg voor herstel

  
  

  Stress nestelt zich in het lichaam. Beweging helpt spanning los te laten: sport, yoga, meditatie of body release. 

• Plan micro-momenten

  
  

  Zet dagelijks tien minuten in je agenda voor iets wat jou energie geeft: een korte wandeling, muziek of ademhalingsoefening. 

Blijf zichtbaar, blijf veerkrachtig

De casus van de studente met haar vader laat zien hoe snel mantelzorg je kan overspoelen naast je studie. Systemische principes bieden houvast: neem je plek in, laat schuld toe en begrens loyaliteit. Onderzoek bevestigt dat jongeren die steun en erkenning krijgen, meer veerkracht ontwikkelen en beter omgaan met stress. Daarom is het belangrijk dat studenten zichzelf zichtbaar maken als mantelzorger en actief zoeken naar balans. 

Bij You Never Care Alone bieden we studerende mantelzorgers een plek waar ze zich gezien en gesteund voelen.Binnen ons programma kunnen studenten hun verhaal delen, ervaringen uitwisselen en praktische handvatten krijgen om mantelzorg en studie beter in balans te brengen. Er is ruimte voor herkenning, ontspanning en het versterken van veerkracht, zonder oordeel en zonder dat je alles hoeft uit te leggen.

Wil je ontdekken wat YNCA voor jou kan betekenen? We bieden coaching, een community met peers en workshops. Meer informatie vind je hier.

Referenties

Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). (2022). Jonge mantelzorgers in Nederland: Ervaringen, gevolgen en ondersteuning. SCP. https://www.scp.nl 

Pakenham, K. I., Cox, S., & Yau, M. K. (2021). The benefits of caregiving in youth: A review and directions for future research. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 26(2), 312–327. https://doi.org/10.1177/1359104520951689 

Van der Werf, S. Y., Bischof, J., & van de Ven, M. O. M. (2022). Resilience in young caregivers: The role of support and recognition. Journal of Youth Studies, 25(8), 1074–1091. https://doi.org/10.1080/13676261.2021.1979249 

MantelzorgNL, Universiteit Utrecht, & Trimbos-instituut. (2019). Opgroeien met zorg(en): Position paper jonge mantelzorgers. MantelzorgNL. https://backend.mantelzorg.nl/app/uploads/sites/3/2020/06/Position-Paper-MantelzorgNL_1558018040_2020_1583829220.pdf 

 Movisie. (2020). Wat werkt bij de ondersteuning van jonge mantelzorgers [Wat werkt-dossier]. Movisie. https://www.movisie.nl/sites/default/files/2020-06/Wat-werkt-bij-dossier-Wat-werkt-bij-de-ondersteuning-van-jonge-mantelzorgers.pdf 

Trimbos-instituut. (2023, 6 juni). Wat de school kan betekenen voor jonge mantelzorgers. Trimbos-instituut. https://www.trimbos.nl/actueel/blogs/wat-de-school-kan-betekenen-voor-jonge-mantelzorgers/ 

Witkamp, E., Hogeschool Rotterdam, & Lectoraat Zorg om Naasten. (2021). Signaleren en ondersteunen mantelzorgende studenten. Hogeschool Rotterdam. https://www.hogeschoolrotterdam.nl/onderzoek/projecten-en-publicaties/zorginnovatie/samenhang-in-zorg/Signaleren-en-ondersteunen-mantelzorgende-studenten/